PDA

View Full Version : Keltiese gode - oorsprong & geloof deel 1



Silencio
21st November 2010, 12:49
Die Kelte


Die Kelte het sowat 3 000 jaar gelede tot 'n hoogs ontwikkelde beskawing in die hartland van Europa ontwikkel en in die volgende eeue die noorde van die vasteland oorheers. Hulle was veral 'n volk van krygers en ambagsmanne wat eersterangse kunswerke en wapentuig geskep en 'n gevreesde strydmag ontwikkel het.


Adellike GalliŽr in die Museum van die Keltiese
Beskawing in Bibracte (Frankryk). Die Kelte was
gevreesde krygers wat dikwels die hoofde van
hul vyande as trofeŽ versamel hetDie Kelte is onder meer as die "Veroweraars van Europa" en die "Barbare van Europa" beskryf, maar hulle was in elk geval die eerste groot beskawing wat in Sentraal-Europa ontstaan het. In die 2de eeu v.C. het hierdie beskawing sy hoogtepunt bereik en 'n gebied oorheers wat van Klein-AsiŽ (die huidige Turkye) tot by Ierland en van die Iberiese Skiereiland tot by die huidige Duitsland gestrek het. Keltiese nedersettings het selfs in afgeleŽ gebiede soos OekraÔne ontstaan.

Die Kelte het handel met hulle buurvolke in die Mediterreense gebiede gedryf, en in Keltiese grafte is selfs voorwerpe ontdek wat uit die Midde-Ooste ingevoer is. Maar alhoewel groot dele van Europa noord van die Alpe deur Keltiese stamme oorheers is, het hierdie beskawing nooit 'n gemeenskaplike ryk gestig nie - hulle was eerder 'n soort konfederasie van verskillende stamme wat dieselfde taalgroep, godsdiens en kultuur gedeel het. Die Kelte het ook min historiese dokumente agtergelaat. Ons kennis oor die Kelte is aan argeologiese opgrawings en Griekse en Romeinse skrywers te danke.

Die Kelte was gevreesde krygers en die beduidendste teenstanders van Rome. Nogtans het hulle verdeeldheid daartoe gelei dat hulle magsgebied geleidelik by die Romeinse Ryk ingelyf is. Binne 'n enkele dekade het Gaius Julius Caesar se aanval op GalliŽ 'n einde aan die Keltiese beskawing gemaak. Net in die westelike randgebiede van Europa het Keltiese volke daarin geslaag om hul onafhanklikheid te bewaar.

Die kulturele erfenis van die Keltedom sluit buitengewone religieuse en ander kunswerke asook mites en legendes in wat deur latere Keltiese skrywers versamel en neergeskryf is. Nogtans bly die Kelte in baie opsigte 'n raaiselagtige beskawing.


Antieke oorlewerings

Die Kelte is die eerste etniese groep noord van die Alpe waarvan antieke outeurs 'n naam oorlewer het. Die Griekse handelaars, wat in die 6de eeu v.C. met Kelte in aanraking gekom het, het hulle Keltoi of Galatai genoem.

Kelte het reeds vroeg kulturele en handelsbande met die Grieke en Etruskers aangeknoop en hul eie kultuur met Mediterreense invloede verryk. Hulle druÔdes en sieners het ander antieke volke met hulle vaardighede beÔndruk, maar nogtans geweier om hul leerstellings en godsdienstige beginsels neer te skryf sodat ons vandag min oor hulle rituele weet.

Vir die Romeine was die Kelte angswekkende barbare en wilde krygers met afskuwelike rituele wat ook menseoffers ingesluit het. Dit is egter duidelik dat die meeste Romeinse skrywers die Kelte eerder in 'n negatiewe lig beskou het as om betroubare beskrywings van hulle leefwyse, godsdiens en ander aspekte op te lewer. Alhoewel die Kelte danksy die Mediterreense invloede al besig was om tot 'n hoogs ontwikkelde, stedelike beskawing te ontwikkel, het hulle as gevolg van die Romeinse en later Germaanse magsuitbreiding hul belangrike rol in die Europese geskiedenis weer kwytgeraak en nooit 'n selfstandige ryk gestig nie. Die Keltiese tale en kultuur het slegs in die westelike randgebiede van Europa bewaar gebly.

Die Kelte in Europa
Okergeel: Die gebied van die Hallstatt-beskawing (omtrent
750 v.C.Ė500/450 v.C.)
Groen: Die uitbreiding van die La-TŤne-beskawing
Oranje: Die uitbreiding van Keltiese tale (3de eeu v.C.)Argeologiese en taalkundige definisie

Die term Kelte (afgelei van Latyns Celtae en Galli, en Grieks Keltoi en Galatai, letterlik "die Dapperes" of "Edeles") verwys na enige van 'n aantal antieke volke van die Europese Ystertydperk, wat deur materieel-kulturele ooreenkomste en/of nou verwante tale gekenmerk is.

Oorspronklik is historiese teoriŽ ontwikkel wat beweer het dat albei faktore 'n gemeenskaplike oorsprong aandui, maar nuwer teorieŽ, wat deur genetiese getuienis ondersteun word, bevestig die hipotese dat die Keltiese kultuur na verskillende inheemse volke versprei het wat moontlik nie almal Keltiese tale gepraat het nie. Suiwer etniese definisies word derhalwe in die moderne navorsing nie meer gebruik nie, aangesien dit nou duidelik is dat die Kelte nooit 'n gemeenskaplike etnie of volk gevorm het nie.

Die moderne argeologie en taalkunde gebruik twee uiteenlopende definisies om die term "Kelte" te omskryf:

Die argeologiese definisie neem die argeologiese getuienis van gemeenskaplike kulturele kenmerke as sy vertrekpunt en beskryf die Kelte as setlaargemeenskappe met 'n gemeenskaplike kultuur en leefwyse, terwyl
die taalkundige definisie die Kelte veral as 'n Middel- en Wes-Europese taalgemeenskap van die Ystertydperk beskou. In die praktyk is dit egter dikwels moeilik om hierdie twee sienswyses suiwer van mekaar te skei.
Die argeologiese definisie steun veral op die kulturele ooreenkomste waardeur die Keltiese stamme in Middel-Europa (in 'n gebied wat van Noord-Spanje tot by Boheme in die huidige TsjeggiŽ gestrek het) tydens die Jong-Ystertydperk omtrent 500 v.C. gekenmerk was. Die tydperk van die "klassieke Kelte" kom volgens die argeologiese navorsing met die sogenaamde La-TŤne-beskawing ooreen wat tussen die 5de en 1ste eeu v.C. groot dele van Middel-Europa oorheers het. La TŤne is 'n stad naby die Meer van Neuch‚tel in Wes-Switserland waar teen die middel van die 19de eeu ryk argeologiese vondste opgegrawe is. Die La-TŤne-beskawing het egter net in 'n gedeelte van die Keltiese taalgebied uitgebrei.


'n Gerekonstrueerde Keltiese nedersetting uit die
La-TŤne-tydperk in die Duitse HunsrŁck-bergreeksDie verowering van die Kelte deur die Romeinse Ryk het daartoe gelei dat die Keltiese taal (byna) verdring is. Die Keltiese inheemse godsdiens is volledig verdring deur die Romeinse Christendom. In Ierland en Brittanje sou in die laat middeleeuse 'n herlewing ontstaan van Keltiese kuns. Oudheidkundige belangstelling vanaf die 17de eeu het daartoe gelei dat die term Kelt uitgebrei is, terwyl stygende nasionalisme vanaf die 19de eeu Keltiese herlewings in gebiede veroorsaak het waar die gebruik van Keltiese tale bewaar gebly het.

Die Keltiese taalfamilie is 'n tak van die Indo-Europese tale wat vroeŽr in groot dele van Sentraal- en Wes-Europa gepraat is, terwyl die antieke Keltiese kuns en argitektuur sterk Mediterreense invloede toon. Die Kelte het egter nooit in 'n gemeenskaplike ryk verenig nie en het ook hul religieuse en ander tradisies met opset nie neergeskryf nie.

Vandag word die term "Kelties" baie keer gebruik om die tale en kulture van Ierland, Skotland, Wallis, Cornwall, die eiland Man en die Franse gebied Bretagne, maar stem streng gesproke ooreen met die Keltiese taalfamilie Ė waarvan Iers-Gaelies, Skots-Gaelies, en Manx as Gaeliese tale, en Wallies, Bretons en Cornies as Eiland-Keltiese tale in die westelike randgebiede van Europa bewaar gebly het. As nasate van 'n vroeŽ Keltiese beskawing in die noorde en weste van die Iberiese Skiereiland beskou ook Romaanse volke en taalgroepe soos die GaliciŽrs in Spanje hulself as deel van die Keltiese wÍreld.


Geskiedenis

Die urneveldbeskawing het omstreeks 850 v.C. ontstaan en toon reeds baie ooreenkomste met die Keltiese beskawing wat sowat twee eeue later begin ontwikkel het. Plekname verwys na 'n taalkundige verwantskap tussen hierdie twee beskawings, terwyl hulle ook dieselfde politieke, sosiale en militÍre strukture ontwikkel het.

Die benaming urneveldbeskawing is afgelei van hulle begrafnisrituele wat duidelik van diť van hul voorloper, die koepelgrafbeskawing, verskil. Hulle het hul oorledenes veras en die urne op 'n afgebakende begraafplaas ter aarde bestel. Die opvallende grafheuwels van die vroeŽre beskawing ontbreek in hierdie periode. ArgeoloŽ en geskiedkundiges het onder meer vermoed dat die Protokelte onder die invloed van volke uit die ooste gekom het, maar die nuwe begrafnisrituele kan moontlik ook aan nuwe religieuse waardes en norme toegeskryf word.

Die belangrikste kemerk van die urneveldbeskawing was egter hul militÍre verowerings wat deur 'n nuwe wapen moontlik gemaak is: Hul lang, swaar swaarde wat reguit gesmee is en sowel as slag- asook steekwapen gebruik kon word. Wapenrustings, helme en ander oorlogstoerusting, wat deur argeoloŽ opgegrawe is, dui daarop dat oorlogsvoering 'n groter rol in hierdie tydperk gespeel het. Die nedersettings is in 'n toenemende mate versterk en daar was ook al enkele dorpe wat op heuwels opgerig en met grafte, palisades en mure van hout en stene teen aanvallers beskerm is.

Die toenemde oorlogsaktiwiteite het uit die verbeterde tegnieke van bronsverwerking voortgespruit, terwyl ook mynbou en metallurgiese doeltreffendhede gevorder het. Deskundiges is tans in staat om die verskille tussen die vroeŽ nywerheidssentra te bepaal en neem aan dat die vervaardigers al begin het om hulle in wapens, kunswerke of huisraad te spesialiseer.

Naas die militÍre sfeer het ook die landbou voordeel getrek uit die nuwe tegniese vaardighede, en nuwe gereedskappe soos sekels en ploeŽ dui daarop dat landboumetodes verbeter is. Danksy veeteelt en die toepassing van 'n rotasiestelsel het mense 'n hoŽr lewenstandaard geniet, en die bevolking het vinniger begin groei.

Omstreeks 700 v.C. begin die oorgang van die urneveld- tot die sogenaamde Hallstattbeskawing wat na 'n belangrike argeologiese vindplaas in Oostenryk vernoem is en deur die invoering van die ystervervaardiging gemarkeer word. Die Hallstattbeskawing was die eerste suiwer Keltiese beskawing in Europa en het saam met sy opvolger, die La-TŤne-beskawing, oor die hele Keltiese tydperk gestrek wat rofweg met die Europese Ystertydperk ooreenstem.

Die volke van die Brons- en Ystertydperk was oor dieselfde gebiede in Europa versprei en toon ooreenkomste ten opsigte van hulle sosiale, politieke en kulturele strukture. Die enigste verskil is die gebruik van yster vir wapens, werktuie, huisraad en toerustings. Aangesien yster baie harder was as brons, het die vervaardigers van yster voordeel uit hulle militÍre oppermag en tegnologiese vooruitgang getrek.


Die Hallstatt-beskawing

Die eerste Keltiese beskawing in Europa is vernoem na 'n afgeleŽ dorp in die Oostenrykse Salzkammergut-streek. ArgeoloŽ het hier in 1824 'n aantal Vroeg-Keltiese grafte ontdek. Die sowat 2 000 grafte en urne dateer uit die tydperk tussen die 8de en 6de eeu v.C.

Die Oostenrykse Alpe het destyds vanweŽ hul maklik ontginbare soutbronne tot een van die vroegste Europese sentra van die soutmynbou ontwikkel. Insouting was die belangrikste metode om kos vir die wintermaande te preserveer, en sout het sodoende tot 'n gewilde handelsware ontwikkel wat deur die plaaslike Keltiese gemeenskappe uitgevoer is.


Johann Georg Ramsauer (1795-1874)
het fyn tekeninge van die Keltiese
begraafplase in Hallstatt gemaak Die Hallstatt-beskawing het in die tydperk tussen 700 en 500 v.C. ontwikkel en word onder meer deur die gevorderde vervaardiging van yster gekenmerk. Navorsers neem aan dat die KimmeriŽrs, 'n volk uit die steppes van Oos-Europa, as gevolg van die Skithiese magsuitbreiding weswaarts getrek en met Sentraal-Europese volke vermeng het. Die kulturele veranderings waardeur die Hallstatt-beskawing gekenmerk word - soos die bou van grafkamers in plaas van urnevelde en die gebruik van waens waarop die oorledenes ter ruste gelÍ is - word aan die invloed van Oos-Europese ruitervolke toegeskryf.

Die Keltiese samelewing van hierdie periode was deur 'n hoogs ontwikkelde maatskaplike struktuur en hiŽrargie gekenmerk; net soos die grafte van krygers het ook diť van werkers en ambagsmanne 'n groot hoeveelheid waardevolle gegewens vir die argeoloŽ opgelewer.

Oorblyfsels van 'n vorstegraf in die Suidwes-
Duitse grafheuwel Magdalenenberg. Die grafkamer
het uit hout bestaan (Fransiskane-museum,
Villingen-Schwenningen)Terwyl die Hallstatt-beskawing in geografiese opsig vanuit die huidige SloweniŽ en KroasiŽ, Oostenryk en die noordweste van Hongarye tot by Slowakye en TsjeggiŽ in die noordooste en Sentraal- en Suid-Duitsland, Switserland en Frankryk in die noorde en weste gestrek het, word die gebied in kulturele opsig in 'n westelike en 'n oostelike sone verdeel. Die oostelike Hallstatt-beskawing behels Noord-Oostenryk, Suid-MorawiŽ, Suidwes-Slowakye, Wes-Hongarye, KroasiŽ en SloweniŽ; die westelike beskawing het vanuit Oos-Frankryk en Switserland tot by Sentraal- en Suid-Duitsland en Sentraal-Oostenryk gestrek.

Die twee gebiede het veral ten opsigte van hul begrafnisrituele en die karakter van hul nedersettings duidelik van mekaar verskil. Die westelike beskawing was gekenmerk deur sentrale nedersettings met versterkings, wat kleiner dorpies in hul omgewing oorheers het, terwyl in die ooste kleiner adellike howe ontstaan het.
Hooggeplaaste lede van die westerse beskawing is saam hul swaarde of dolke ter ruste gelÍ, terwyl in die oostelike beskawing se grafte meestal strydbyle gevind is. Die westelike grafte het 'n strydwa en ryk grafgifte behels, terwyl die oostelike krygers met hul volledige wapenrusting ter aarde bestel is.

Die vorstelike nedersetting op die heuwel Ipf
(668 m) in Suidwes-Duitsland is gedurende die
Hallstatt-tydperk versterkDie opvallendste kenmerk van begrafnisrituele van die laat Hallstatt-periode was die sogenaamde "vorstegrafte" wat ongelukkig meestal reeds in die antieke tydperk deur grafrowers geplunder is. Welgestelde Kelte is in hierdie periode nie meer veras nie, maar in ryk grafte ter ruste gelÍ. Grafgifte het dikwels ingevoerde gereedskappe uit die Grieks-Etruskiese wÍreld ingesluit soos byvoorbeeld bronsketels en drinkbekers wat vir drinkpartye benodig is of ligstoele.

Die grafheuwels van adellikes het nou dikwels 'n deursnee van tot by vyftig of meer meter gehad en naas die sentrale grafkamer (wat met stene bedek is) ook kleiner grafte met minder grafgifte behels. Die grafheuwel Magdalenenberg naby die Duitse stad Villingen (Baden-WŁrttemberg) met 'n deursnee van sowat honderd meter en 126 grafte met 136 oorledenes is een van die bekendste voorbeelde van hierdie soort Keltiese grafheuwels.

Die nedersettings wat tydens 19de eeuse opgrawings naby die grafheuwels ontdek is het meestal op heuwels ontstaan; vanweŽ die vondse wat dikwels Mediterreense gereedskappe ingesluit het word in die argeologiese vaktaal na hulle meestal as "vorstedorpe" verwys, alhoewel hulle nie noodsaaklik die setels van plaaslike heersers was nie. Hulle is nogtans deur welgesteldes van die heersende klas bewoon.

Een van die grootste bekende nedersettings is die sogenaamde Heuneburg naby Hundersingen (Duitsland). Sy opvallende versterking - 'n baksteenmuur met talle torings aan die noordelike kant - het in die 4de en 3de eeu v.C. ontstaan en dui daarop dat die boumeester uit die suide van Europa gekom het of ten minste daar opgelei is.

Hierdie Grieks-Mediterreense boustyl was 'n uitsondering in die gebiede noord van die Alpe; dit bestaan uit 'n Akropolis-agtige sentrum wat deur 'n dorp omring word. Griekse keramiek, amfore en snawelkanne asook Etruskiese, Griekse en Fenisiese kosbaarhede lewer net soos die argitektuur bewys van die kulturele invloede uit die Mediterreense gebied.


'n Keltiese armband met glaspÍrels uit die 5de eeu v.C. Die La-TŤne-beskawing

Die 5de eeu v.C. was 'n periode van betekenisvolle veranderinge op sosiale, kulturele en politieke gebied. Met die sogenaamde La-TŤne-beskawing, wat na 'n dorp in Wes-Switserland vernoem is, het die Keltiese kuns, kultuur, ekonomie, krygskuns en magsuitbreiding sy hoogtepunt bereik. In die 1ste eeu v.C. het die Romeine die meeste Keltiese gebiede in Europa verower, en met hul geleidelike romanisering is 'n einde aan die Keltiese beskawing gemaak.

La TŤne, 'n dorp aan oewer van die Switserse Meer van Neuch‚tel, was 'n beduidende religieuse sentrum van die Keltiese wÍreld: In teenstelling met Hallstatt en sy grafte het argeoloŽ op die grond die meer, wat tydens die 19de eeu gedeeltelik drooggelÍ is, duisende votiefgawes (offergifte) ontdek wat hier ter ere van die Keltiese gode versink is.

Die kunswerke van die La-TŤne-periode, wat orals in Europa tussen die Britse Eilande en die huidige Turkye opgegrawe is, getuig van die gesofistikeerde styl en kulturele rykdom van die destydse ambagsmanne. Die Keltiese beskawing het nou steds meer met die Mediterreense wÍreld in aanraking gekom, en in plaas van Massilia (die huidige Marseille) en die RhŰne-vallei het die handelspaaie oor die Alpe na Noord-ItaliŽ en EtruriŽ 'n beslissende rol gespeel.

Terwyl die praalgrafte en adellike nedersettings in die westelike Hallstattgebied binne enkele generasies verdwyn het, het die Middelryngebied met die berglandskappe van HunsrŁck en Eifel net soos Boheme en Champagne tot die nuwe sentrums van die Keltiese kultuur ontwikkel. Navorsers neem aan dat die Etruskers nŠ 'n aantal militÍre neerlae teen die Grieke in Suid-ItaliŽ begin het om hulle op die handel met Europa noord van die Alpe te konsentreer. Die Veneters het as kulturele en ekonomiese middelmanne vir die kontak met die Oos-Hallstattgebied van die Keltiese wÍreld gedien.


Keltiese stamme in Europa



Hierdie kaart dui die diachroniese uitbreiding
van Keltiese stamme in Europa aan:
██die kerngebied van die Hallstaat-beskawing
(6de eeu v.C.)
██die grootste Keltiese magsuitbreiding in die
3de eeu v.C.
██die Lusitaanse gebied van IberiŽ waar die
presiese Keltiese invloed nie duidelik is nie
██die "ses Keltiese nasies" wat ook tans nog
met 'n beduidende aantal sprekers van Keltiese
tale spog
██die huidige Keltiese taalgebied
Herkoms en uitbreiding

Omstreeks 3 000 v.C. het krygslustige Protokeltiese stamme skielik in Sentraal-Europa opgedaag en 'n ernstige bedreiging vir die plaaslike beskawings van boere en jagters gevorm. Oor 'n tydperk van sowat 1 000 jaar het die aggressiewe Keltiese krygers die oorspronklike bevolkings oorheers en geleidelik ook met hulle begin vermeng. Omtrent 1 800 v.C. het die eerste Keltiese stamgroepe hulle in Wes-Europa gevestig en binne twee eeue groot dele van die huidige Duitsland, Frankryk en Spanje oorheers.

Met die begin van die Ystertydperk omtrent 800 v.C. het Keltiese stamme na Suid-Frankryk en Spanje uitgebrei. Hierdie migrasie het tot in die vroeŽ 5de eeu v.C. voortgeduur, en die hele Iberiese skiereiland het in die volgende eeu onder Keltiese invloed gestaan. Eers daarna het die magsuitbreiding van Iberiese stamme in Oos-Spanje hierdie Keltiese gebiede in Suidwes-Europa van hul stamgenote in Sentraal-Europa afgesny.

Saam met die tweede belangrike Keltiese beskawing, die Hallstattkultuur, het Keltiese stamme vanuit hul Oostenrykse stamland na die weste uitgebrei en die eerste periode in die Keltiese oorheersing van Europa ingelui wat volgens argeoloŽ en geskiedkundiges tussen die 7de en vroeŽ 5de eeu v.C. gedateer word. Omstreeks 500 v.C. is Engeland en later ook Skotland, Wallis en Ierland by die Keltiese magsgebied ingelyf. Ook in die ooste van Europa het Keltiese stamme langs die Donaurivier getrek en in die 5de eeu v.C. tot by die Swart See uitgebrei.

Die Galliese La TŤne-beskawing word as die hoogtepunt van die Keltiese kultuur en uitbreiding in Europa beskou, en Keltiese stamme het in die volgende eeue verskeie kere ook gebiede in Noord-Griekeland en ItaliŽ aangeval. In staatkundige opsig het die Keltiese wÍreld net 'n konfederasie van stamme gevorm. Toe die Romeinse Ryk met die veldtogte van Gaius Julius Caesar in die 1ste eeu v.C. in Europa uitgebrei het, was dit al te laat om 'n gemeenskaplike militÍre teengewig te vorm. Binne enkele dekades het die Keltiese kultuur geswig voor die druk van romanisering en net in randgebiede van Europa bewaar gebly. Nogtans het in Wes-Europa en die suidooste van Sentraal-Europa 'n nuwe beduidende Kelties-Romeinse mengkultuur ontstaan.


GalliŽrs

Keltiese stamme het in die laat Hallstatt-tydperk begin om die Ryn te oorsteek en hulle in GalliŽ (die huidige Frankryk) te vestig. Hul migrasie was nie altyd vrywillig nie; die uitbreiding van Kimbers ('n Proto-Keltiese stam) en Teutone vanuit die noorde en ooste na Sentraal-Europa het druk op die Keltiese bewoners van hierdie gebied uitgeoefen, terwyl ook Germaanse stamme uit Oos-Europa begin het om weswaarts te trek.

Kimbers en Teutone het hulle verenig om die Keltiese bewoners van die Ryn- en Donauvallei te verdryf en later ook GalliŽ en ItaliŽ binnegeval. Hulle is uiteindelik deur die Romeine verslaan, tog het die Ryn voortaan die grenslyn tussen Keltiese stamme in die weste en Germane in die ooste gevorm.

Die Kelte, wat hulle in GalliŽ kom vestig het, was eerder vreedsame setlaars as krygers en het aanvanklik slegs Noord- en Sentraal-GalliŽ bewoon. Eers geleidelik het hulle ook na die suide uitgebrei, terwyl Armorika (die huidige Bretagne) tot by die Romeinse verowering sy Voor-Keltiese karakter kon handhaaf.


Vercingetorix-monument in Alesia
(tans Alise-Sainte-Reine, Frankryk) Riviervalleie met hul weilande vir veeteelt en bosse vir houtontginning was die gewildste landskapsvorm vir die stigting van nedersettings. Die riviere het nie net as kerngebiede van die verskillende stamme gedien nie, maar het ook 'n belangrike rol by die kommunikasie tussen Keltiese groepe gespeel. Alhoewel die relatief klein stamgebiede vanaf die 3de eeu v.C. as gevolg van huwelike, verowerings, anneksasies of ooreenkomste tot groter eenhede gegroei het wat vanuit die riviere ook na die omliggende geweste uitgebrei het, was daar geen sprake van politieke eenheid nie.

Gedurende die La TŤne-periode was GalliŽ in sestien stamgebiede verdeel, wat deur Romeinse geskiedskrywers as nationes of civitates ("state") beskryf is. Hierdie eenhede is verder verdeel in sogenaamde pagi of oorspronklike tuislande van kleiner stamgroepe wat later tot stamverbonde saamgesluit het.

Gewoonlik het groot stamgebiede uit 'n aantal kleiner pagi bestaan, wat deur onderhoofde geregeer is. Die onderhoofde was ondergeskik aan 'n opperhoof. Groter stamverbonde of nationes het meestal oor 'n hoofstad beskik wat uit 'n kleiner nedersetting in een van die pagi ontwikkel het. Sommige van hierdie sentra het selfs tot beduidende metropole gegroei wat nog steeds bestaan - soos Parys (die hoofstad van die ParisiŽrs) en Trier (die hoofstad van die Treverers).

Die hoofstede was die setel van Galliese konings of stamhoofde en het daarnaas as handelsplekke en ekonomiese sentra vir ambagsmanne en smede gefungeer. Plaaslike heersers het soms alliansies met ander groot stamme gesmee, maar juis in die 1ste eeu v.C., toe die Romeine GalliŽ binnegeval het, was die politieke verbond tussen die belangrikste Galliese stamme, die Haeduers, Sequaners en Arverners, al verbrokkel. Die GalliŽrs het 'n laaste poging onderneem om onder die bevel van die Arverner Vercingetorix gemeenskaplik teen die Romeine te veg, maar het in 52 v.C. in Alesia 'n verpletterende neerlaag teen Gaius Juius Caesar gely. GalliŽ het as 'n Romeinse provinsie vyf eeue lank onder vreemde heerskappy gestaan, tog het die GalliŽrs vinnig by die nuwe situasie aangepas en tot 'n relatief welvarende gemeenskap in die Romeinse Ryk ontwikkel.


Verwysings

Konstam, Angus: Die Kelten. Von der Hallstatt-Kultur bis zur Gegenwart. Wene: tosa/Carl Ueberreuther 2007, bl. 6
Ade, Dorothee en Andreas Willmy: Die Kelten. Stuttgart: Konrad Theiss Verlag 2007
Konstam (2007), bl.6
Konstam (2007), bl. 15
Konstam (2007), bl. 14
Konstam (2007), bl. 15
Konstam (2007), bl. 16
Konstam (2007), bl. 16
Ade/Willmy (2007), bl. 27
Von Freeden, Uta en Siegmar von Schnurbein (reds.): Germanica. Unsere Vorfahren von der Steinzeit bis zum Mittelalter. Uitgegee vir die RŲmisch-Germanische Kommission des Deutschen Archšologischen Instituts. Augsburg: Weltbild 2007, bl. 217
Ade/Willmy (2007), bl. 32-33
Ade/Willmy (2007), bl. 33

bron: Kelte (http://af.advantacell.com/wiki/Kelte)



Vriendelike groete
Silencio

Silencio
21st November 2010, 12:51
DEEL 2 - DIE BELANGRIKSTE KELTIESE GODE WAT AANBID IS:


Die belangrikste Keltiese Gode en Godinne
Hier word slegs enkele van die belangrikste Gode en Godinne bespreek. Daar was immers ongeveer 400 Keltiese Gode en Godinne bekend in die Keltiese mitologie (http://nl.wikipedia.org/wiki/Keltische_mythologie).
Anu (Danu of Dana)
Anu (http://nl.wikipedia.org/wiki/Anu_%28Keltisch%29) was 'n baie belangrike Keltiese Moedergodin. Sy was ook bekend as Annan, Dana, Dana-Ana, Danu, Dannan en Dana. Anu is verwant aan die ou Mesopotamiese Godheid An. (http://nl.wikipedia.org/wiki/Anu_%28Babylon%29) Dit is verder ook moontlik dat Anu verwant is aan die Griekse/Romeinse Godin Diana (http://nl.wikipedia.org/wiki/Diana_%28godin%29). Die naam Danu kom van die proto-keltiese *danu wat geskenk beteken. Anu was beskou as 'n magtige Aardmoeder wat verantwoordelik was vir vrugbaarheid en die ontstaan van lewe. Die Donau sou uit haar voortgevloei het. Sy was die Moeder van Moeders en die Moeder van die natuur. Sy is beskou as die bron lewende water. Voorname soos Anna, Anke, Ansie, Dana, Diana, ens is afkomstig van hierdie Moedergodinne. Ans is ook verwant aan die Germaanse Godegroep Ase (http://nl.wikipedia.org/wiki/Asen). In die Keltiese skeppingsverhaal sou die water van die Donau 'n eikeboom gevoed het en uit hierdie eikeboom sou alle Keltiese Gode en Godinne ontstaan het.

http://www.heiligdom.com/images/anu.png
Badb
Badb (http://en.wikipedia.org/wiki/Badb) is beskou as die Godin van inspirasie en wysheid. Badb was 'n Oorlogsgodin en vorm 'n Goddelike drie-eenheid met Macha en Nemain. Oorlogslagvelde het bekend gestaan as Babdvelde. In GalliŽ was sy bekend as Cath Bodva, 'n Moedergodin.

http://www.heiligdom.com/images/Badb.jpg

Banba
Banba (http://nl.wikipedia.org/wiki/Banba) vorm saam met die Godinne Eriu en Fotla 'n Goddelike drie-eenheid. Hulle is drie susters en was die vroue van drie belangrike Ierse heersers. Banba was die vrou van die oudste heerser Mac Cuill.

http://www.heiligdom.com/images/Banbha.jpg

Blodeuwedd
Blodeuwedd (http://en.wikipedia.org/wiki/Blodeuwedd) was die Godin van blomme, misterieŽ, bosse, wysheid en jeugdigheid. Sy word dikwels afgebeeld saam met 'n uil as teken van haar wysheid. Blodeuwedd was die vrou van die God Lug.

http://www.heiligdom.com/images/blod.jpg

Belenos, Belenus of Bel
Belenos (http://nl.wikipedia.org/wiki/Belenos) was 'n Keltiese Songod. Maar hy was ook beskou as die God van lug, musiek en waarsÍery. Belenos was 'n wydvereerde God. In Wallis was hy bekend as Beli, in Ierland Bile en in GalliŽ (ou Frankryk) Belenus. Die naam BelgiŽ is afkomstig van hierdie God. Die Meiviering (30 April - 1 Mei) het onder die Kelte bekend gestaan as Beltane (http://nl.wikipedia.org/wiki/Beltane) en is dus ook na hierdie God vernoem. Belenos was vir die Kelte wat Apollo (http://nl.wikipedia.org/wiki/Apollo_%28god%29) was vir die Romeine. Belenos is verwant aan die Germaanse God Balder. Die woord Belenos kom van die Indoeuropese wortel *bhel- wat wit en stralend (son) beteken. Vergelyk ook die Engelse naam vir Wit-Rusland naamlik Belorussia of Belarus (http://en.wikipedia.org/wiki/Belarus).

http://www.heiligdom.com/images/belenos.gif

Brigid of Brigit
Brigid (http://en.wikipedia.org/wiki/Brigid), Brigit, Brid, Brig of Brighid was 'n Vrugbaarheidsgodin en ook die Godin van die geneeskunde. Maar Brigit was ook beskou as die Godin van die vuur en die krygskuns. Sy word beskou as die dogter van Moedergodin Anu. Soms was sy ook gesien as die plaasvervanger van Anu. Sy was 'n besonder populÍre Godin. Brit, Brittanje en Bretagne (http://nl.wikipedia.org/wiki/Bretagne_%28regio%29) is na haar vernoem.

http://www.heiligdom.com/images/brigid.jpg

Cailleach
Cailleach (http://nl.wikipedia.org/wiki/Cailleach) was beskou as 'n Almoeder (http://nl.wikipedia.org/wiki/Almoeder) of 'n Ou Wyse Vrou. Maar sy was ook soms in 'n negatiewe lig beskou (moontlik na die koms van die Christendom). Onder die ou Germane was Vrou Holle (http://nl.wikipedia.org/wiki/Vrouw_Holle) 'n soortgelyke figuur.

http://www.heiligdom.com/images/cailleach.gif
Cernunnos
Cernunnos (http://nl.wikipedia.org/wiki/Cernunnos) beteken 'met horings'. Cernunnos was beskou as 'n Vadergod of 'n Oppergod. Hy was meester oor die natuur, landbou, diere, voorspoed en die onderwÍreld. Hy was as 'n simbool beskou van manlikheid en ook rykdom en die liefde. Hy is ook beskou as 'n Groen God of die God van die bome en die bosse. Wiccas of Hekse (Wyse Vroue) het dikwels 'n beroep op hierdie God gedoen. Met die kerstening van die Kelte is die 'figuur met horings' in sommige kerke uitgebeeld veral in die kerke van Sint-Cornelly wat dui op die kerstening van Cernunnos. Die naam Cornelius is afgelei van hierdie Godheid. Maar met die koms van die Christendom is veral hierdie God (met die horings) as simbool beskou van die duiwel.

http://www.heiligdom.com/images/cernunnos.jpg
Dagda
Dagda (http://nl.wikipedia.org/wiki/Dagda) is in Ierland vereer as die Vadergod og Goeie God. Hy het mag gehad oor alles en almal en is as 'n Vader beskou. Volgens die Iere sou alle manlike Gode van hom afgestam het. Hy was ook bekend as Daghda, Dagde of Dagodevas.

http://www.heiligdom.com/images/dagda.jpg
Donn
Donn (http://nl.wikipedia.org/wiki/Donn) word beskou as die eerste manlik Keltiese God. Daar is egter ondersoekers wat meen dat Donn voortvloei uit die ou Moedergodin Anu. Donn en Anu (Danu) is dus 'n splitsing van dieselfde Godheid. Donn en Anu was volgens die Keltise skeppingsgeskiedenis, die eerste Godepaar. Donn het later sy glans verloor en is beskou as die God van die doderyk. Talle voorname soos Donn, Donny, DaniŽl, Danie, ens is afgelei van Donn (en Danu), maar ook Deen en Denemarke asook die rivier Donau. Die naam Donn (en Danu) is ook verwant aan die Germaanse God Donar, asook aan die Griekse Adonis, (http://nl.wikipedia.org/wiki/Adonis_%28Griekse_mythologie%29) en ook 'n ander Griekse God Dionysos. (http://nl.wikipedia.org/wiki/Dionysos) Maar die naam is ook verwant aan die Semitiese Adoni of Adonaj. Die Latynstalige volkere gebruik 'n woord wat afgelei is van hierdie name, as naam vir die Christelike God; naamlik in Spaans Dios, in Frans Dieu en in Italiaans Dio. Vandag word God ook in Grieks, Theos, genoem wat verwant is aan die reeds genoemde name.

http://www.heiligdom.com/images/donn%20en%20danu.jpg
Donn en Danu

Epona
Epona (http://en.wikipedia.org/wiki/Epona) (ook bekend as Rhiannon) was 'n vrugbaarheidsgodin. Sy word dikwels afgebeeld saam met perde, voŽls, koring, vrugte, 'n hond of 'n sleutel. Epona was verbind met die geneeskunde, die dood en hergeboorte. Epona is ook beskou as die Godin van die onderwÍreld.

http://www.heiligdom.com/images/epona.jpg
Eriu
Eriu, (http://en.wikipedia.org/wiki/%C3%89riu) Erin, Eire, Eirean, Eirin, Eyre of Eiriu vorm 'n Goddelike drie-eenheid met haar susters Banba en Fotla. Eirland is vernoem na hierdie Godin. Sy was die Godin van soewereiniteit, onafhanklikheid en welvaart. Sy was die vrou van 'n belangrike Ierse heerser Mac Greine.

http://www.heiligdom.com/images/ERIU.jpg
Fotla
Fotla (http://en.wikipedia.org/wiki/F%C3%B3dla) of Fotia vorm saam met haar susters Eriu en Banba 'n Goddelike drie-eenheid. Hierdie drie Godinne is ook die drie gesigte van die Godin Morrigan. Fotla was die vrou van die belangrike Ierse heerser Mac Cecht.

http://www.heiligdom.com/images/fotla.jpg

Gwenhwyfar
Gwen (http://en.wikipedia.org/wiki/Guinevere)hwyfar (http://en.wikipedia.org/wiki/Guinevere) of Guinevere beteken Wit Gees. Sy was beskou as die oorspronklike Keltiese Mei-Koningin. Verder was sy 'n besonderse aantreklike en gegeerde Godin. Die Keltiese heersers het 'n baie spesiale band met haar gehad en baie van hulle was met haar 'getroud'.



http://www.heiligdom.com/images/Gwenhwyfar.jpg

Herecura
Herecura (http://nl.wikipedia.org/wiki/Herecura) was 'n Godin van die onderwÍreld. Maar sy was ook 'n Vrugbaarheidsgodin of 'n Aardsgodin in Noord-ItaliŽ en SloveniŽ. In Engeland was dieselfde godin vereer as 'n manlike God met die naam Aericurus.

http://www.heiligdom.com/images/Herecura.jpg
Lugh
Lugh (http://nl.wikipedia.org/wiki/Lugh) was 'n Songod en ook bekend as Lug, Lugus, Lugos, Luge of Lleu. Lugh is verwant aan die Germaanse God Loki. Hy word beskryf as jonk, energiek en 'n meester van die kuste. Hy word veral vereer vroeg in Augustus wanneer die oeste binne gehaal word met 'n fees wat bekend staan as LķghnŠsŠdh (http://nl.wikipedia.org/wiki/L%C3%BAghn%C3%A1s%C3%A1dh). Die reŽnboog word beskou as Lugh se slinger en die melkweg het bekend gestaan as die ketting van Lugh. Die Franse stad Lyon is na Lugh vernoem en die streek rondom Lyon was in die Romeinse tyd bekend as Lugdunum (http://nl.wikipedia.org/wiki/Colonia_Copia_Claudia_Augusta_Lugdunum). Moontlik is Leiden en Leignitz ook vernoem na Lugh.

http://www.heiligdom.com/images/lugh.jpg

Macha
Macha (http://en.wikipedia.org/wiki/Macha) is ook beskou as 'n Oorlogsgodin en het simbool gestaan vir stryd. Sy vorm saam met Nemain en Badb 'n Goddelike drie-eenheid. Haar hare en haar klere was rooi van kleur. Macha word dikwels afgebeeld saam met 'n perd en 'n kraai.

http://www.heiligdom.com/images/MACHA.JPG

Mogons
Mogons (http://nl.wikipedia.org/wiki/Mogons), Mogetios, Mogounos, Mogti, Mounti, Mogont of Mogunt was waarskynlik 'n Keltiese Oorlogsgod. Sy naam is op talle altare in Brittanje gevind. Mogan word ook as 'n Berggod beskou. Hy was die seun van die Seegod Manannan Mac Lir. Baie Romeinse soldate het hier Keltise Godheid aangeneem. Die woord Mogons is afgelei van die Keltiese mako- wat groot beteken. Die woord mogons is moontlik verwant aan die woord mag of mighty (Eng) en ook moontlik aan mountain (Eng).

http://www.heiligdom.com/images/mogons.jpg
Morrigan
Morrigan (http://nl.wikipedia.org/wiki/Morrigan), Morrigu of Morgan was 'n Ierse Oorlogsgodin. Sy was beskou as 'n drievoudige Godin wat van gedaante kon verander. Die Godinne Badb, Nemain en Mach vorm die drie gesigte van Morrigan. Morrigan kon haarself ook in 'n kraai verander. Wanneer sy haar in 'n kraai verander het, was dit beskou as 'n teken van die naderende dood. Sy was beskou as die Godin van magiese- en bonatuurlike kragte. Priesteresse, Wiccas of Hekse (Wyse Vroue of Sieneresse) het onder haar beskerming gestaan.

http://www.heiligdom.com/images/morrigan.jpg
Nehalennia
Nehalennia (http://nl.wikipedia.org/wiki/Nehalennia) was 'n ou Kelties/Germaanse Beskermgodin. Sy word ook as 'n Vrugbaarheidsgodin beskou en sy was ook in Nederland en Duitsland vereer, waar tempels vir haar gebou was. Nehalennia is 'n Latynse vertaling van 'n Kelto-Germaanse Godin en is die Kelties/Germaanse naam van hierdie Godin vandag onbekend.
Nehalennia was egter nie 'n Romeinse Godin nie. In 1647 is op die strand van Domburg teenoor die eiland Walcheren (in Nederland) 'n hele aantal beelde van hierdie Godin (met die naam daarby) ontdek. Saam met die beelde is ook altare, munte, potte en bekers gevind asook die reste van 'n tempel wat in die Romeinse tyd gebou was. Uit ondersoek blyk dat die tempel in gebruik was teen 273 n.C. Hierdie beelde was egter verniel tydens die kerstening van Nederland.
Die name Helena en Lena is verwant aan Nehalennia.

http://www.heiligdom.com/images/nehalennia.jpg
Nemain
Nemain (http://en.wikipedia.org/wiki/Nemain), Neman, Nemon of Nehhain sou die Keltiese krygers beskerm en hulle aangemoedig het om soos waansinniges te veg. Nemain vorm saam met Macha en Badb 'n Goddelike drie-eenheid.

http://www.heiligdom.com/images/nemain.jpg

bron: Heiligdom




Vriendelike groete
Silencio