Results 1 to 2 of 2

Thread: Friese aantekeningen gevonden op perkament uit twaalfde eeuw

Hybrid View

Previous Post Previous Post   Next Post Next Post
  1. #1
    Member
    Join Date
    Jul 2008
    Location
    Netherlands
    Posts
    12
    Total Downloaded
    0
    Rep Power
    46

    Default Friese aantekeningen gevonden op perkament uit twaalfde eeuw

    Oudste Fries op perkament

    Leeuwarder Courant

    Fries_op_perkament.jpg

    Op enkele snippers perkament zijn Friese aantekeningen van bijna 900 jaar oud gevonden. Zulk oud geschreven Fries hebben taalkundigen nog nooit eerder gezien.

    ‘Lesa mi’, ‘helpe mi’ staat in keurige letters onder een Latijnse tekst geschreven. Was hier misschien een Friese jongeling aan het werk die priester wilde worden? De woorden zijn een vertaling van het Latijn. Aan de vorm van de letters kunnen deskundigen aflezen dat de tekst tussen 1100 en 1125 moet zijn opgeschreven.

    ,,Het is een prachtvondst’’, zegt oud-frisist Han Nijdam van de Fryske Akademy: ,,Tot nu toe hadden we alleen geschreven Fries uit de dertiende eeuw en we gaan nu ineens een eeuw terug in de tijd. Dat Oud- Fries toen al geschreven werd, vermoedden we al, maar nu hebben we het ook echt.’’

    De vondst is te danken aan oudgermanist Erika Langbroek uit Amsterdam. Zij onderzocht de tekstfragmenten en bracht haar ontdekkingen vorige week naar buiten. Binnenkort volgt er een wetenschappelijk artikel van haar hand.

    Tot in de veertiende eeuw werden alle West-Europese teksten met inkt op perkament (leer) geschreven. Dit gebeurde ook volop in Friesland, maar de Reformatie van 1580 liet weinig heel van deze erfenis. Protestanten sloopten de rooms-katholieke kloosters, waarbij ook hun bibliotheken verdwenen. ,,Het is niet voor te stellen hoe veel daarbij verloren is gegaan’’, verzucht Nijdam.

    Een deel van de oude perkamenten boeken werd in reepjes gesneden en verwerkt in nieuwe boeken, bijvoorbeeld in de kaften of als paginamarkering. Tegenwoordig peuteren deskundigen zulke flintertjes perkament weer uit elkaar, waarbij zeer oude teksten bovenwater komen. Zo ging het ook met de nu gevonden Oud-Friese woorden.

    Aangezien de meeste middeleeuwse teksten in het Latijn werden opgesteld, zijn taalkundigen blij met ieder fragmentje Fries, Nederlands of Duits dat ze kunnen opduikelen. Voor hen zijn enkele woorden geschreven tekst al goud waard.

    Neem bijvoorbeeld het Oud-Nederlandse tekstje ‘Hebban olla vogala nestas’, dat in de kantlijn van een religieuze tekst was gekrabbeld. Tegenwoordig geldt dit zinnetje als een icoon van de Nederlandse taal.

    Dat gevoel past ook bij de nu ge vonden Friese woordjes, ook al vormen zij geen samenhangende zin. Het zijn vertaalde woorden van de in het Latijn opgestelde psalm 7. Hier is sprake van de tekst: ‘Terwijl er geen verlosser is.’ ‘Lesa mi’ en ‘helpe mi’ verwijzen hier naar ‘mij verlossen’ en ‘mij helpen’.

    In psalm 7 staat ook: ‘Gij, Die harten en nieren beproeft, o rechtvaardige God!’ In het Fries staat hierbij: ‘herte ande lenden god’. Het hart is hier benoemd met ‘herte’, terwijl met ‘lenden’ de nieren worden bedoeld. ,,Wat we hier zien, is perfect Oud-Fries, dat precies past in het beeld dat we van die tijd hebben’’, zegt Nijdam.

    Het lijkt er sterk op dat een docent of leerling het Fries heeft toegevoegd als hulpje bij de lessen Latijn, bijvoorbeeld in een klooster of priesterschool. ,,Maar waar dit is gebeurd, valt niet te achterhalen’’, zegt Nijdam. Kloosters waren toen nog schaars in Friesland.

    De tekst kan echter ook geschreven zijn in andere Friestalige gebieden, zegt Nijdam. Denk bijvoorbeeld aan Noord-Holland, de huidige provincie Groningen of het Duitse Ost- Friesland. ,,Voorzichtig denk ik aan het laatste’’, zegt Nijdam. Uit het Duitse Friesland zijn namelijk ook verschillende dertiende-eeuwse teksten overgeleverd.

    Pdf Download

  2. #2
    Stefanus's Avatar
    Join Date
    Jan 2007
    Location
    Bloemfontein
    Age
    57
    Posts
    1,606
    Blog Entries
    1
    Total Downloaded
    477.1 KB
    Videos
    128
    Rep Power
    10

    Default Re: Friese aantekeningen gevonden op perkament uit twaalfde eeuw

    Friese talen

    Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

    Brokmerbrief.jpg

    Met de Friese talen (Westerlauwers Fries: Frysk, Noord-Fries: fresk/friisk/frasch, Saterfries: Fräisk) wordt een verzameling van sterk verwante talen bedoeld die van oudsher door de Friezen worden gesproken. De talen behoren tot de West-Germaanse tak van de Germaanse talen en zijn nauw verwant aan het Engels en het Nederlands. Deze talen worden daarom ook wel geschaard onder de Ingveoonse talen. Naast het feit dat de Friese talen op lexicaal gebied sterke overeenkomsten vertonen met het Engels, hebben de Ingveoonse talen – en daarmee in mindere mate ook het Nederlands – ook hun eigen karakteristieke Ingveoonse klankverschuivingen ondergaan.

    Het Fries is een van de drie onder het Europees Handvest erkende minderheidstalen in Nederland (naast het Limburgs en Nedersaksisch).


    Aantal sprekers

    In de Nederlandse provincie Friesland spraken in 2004 ongeveer 440.000 mensen Fries, waarvan zo'n 350.000, iets meer dan de helft van de bevolking, als moedertaal. Er wordt ook Fries gesproken in het Groninger Westerkwartier, de Duitse gemeente Saterland in de Landkreis Cloppenburg in Nedersaksen en in Sleeswijk-Holstein aan de grens met Denemarken (maar niet meer in de streek Oost-Friesland). Zij spreken andere variëteiten van het Fries. De variëteit die in Nederland wordt gesproken wordt wetenschappelijk aangeduid als Westerlauwers Fries, buiten Nederland vaak als Westfriesisch of West Frisian, maar in Nederland verwijst de naam West-Fries naar het dialect van de regio West-Friesland in Noord-Holland. Hierbij staat Westerlauwers voor de ligging ten westen van het riviertje de Lauwers, dat de grensrivier tussen Friesland en Groningen is. Het Fries zoals dat in Nederland op scholen onderwezen wordt, en in officiële stukken gebruikt wordt is het Standaardfries. Er is geen recent onderzoek naar hoeveel mensen wereldwijd Fries spreken. In een publicatie uit 1976 wordt het aantal sprekers in Nederland van het Westerlauwers Fries, dat verreweg de meeste sprekers heeft, geschat op ongeveer 700.000.

    Classificatie

    Indo-Europees
    Germaans
    West-Germaans
    Ingveoons (Anglo-Fries)
    Fries

    Geschiedenis

    De oorspronkelijke Friese taal wordt aangeduid als Oudfries. Deze taal werd gesproken in de periode van ca. 1100 tot 1575[2]. Er zijn uit deze periode Oudfriese teksten uit het gebied van het hedendaagse Friesland, Groningen en Oost-Friesland, voornamelijk wetsteksten en notariële acten, bekend. Het Oudfries kwam onder druk te staan door de opkomst van de Saksische stad Groningen vanaf de 13e eeuw en het aangrenzende Saksische taalgebied in Oost-Friesland vanaf 1350. De stad Groningen had enorm veel invloed op de Ommelanden van de provincie Groningen en de provincie Friesland. Nadat Saksische en Bourgondische hertogen Friesland na 1500 onder hun gezag hadden gekregen en hun eigen administrators benoemden, die een toen algemeen wordende Nederlandse (Nederduitse) schrijftaal gingen hanteren raakte het geschreven Fries in onbruik. Daarna werd het Fries alleen nog in volksliteraire teksten gebruikt, waarbij Gysbert Japicx (1603-1666) met zijn dichtkunst op modern literair niveau een uitzondering was. Toen het Fries zich in het begin van de 19de eeuw opnieuw als schrijftaal ontwikkelde, knoopte men aan bij deze renaissancedichter.

Bookmarks

Bookmarks

Posting Permissions

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •